Nesnelerin İnterneti Uygulamaları

Bugün

Hatırlıyorum, seneler önce TV ekranından yabancı filmlerde empoze edilen kimi teknolojik gelişmeleri nasıl da şaşkınlıkla izlerdim. Kimi büyüğümüz “yok be bu kadar da olmaz yani” diyerek karşı çıkıyorlardı. Uzaya yolculuk, insansız araçlar, robotlar, hatta insansı robotlar, tüm hareketlerimizi izleyen sistemler v.b.

Bugün için bu konular artık bize yabancı değil, hatta daha ilerisini bile ön görmek ve kendimizi hazırlayabiliriz. Gelecekte nasıl bir dünya bizi bekliyor diye merak edenlere Prof. Dr. Michio Kaku nun “Geleceğin Fiziği” ni önerebilirim.

Nesnelerin interneti de tam buna benzer bir olgu olarak karşımıza çıktı. Yakın bir zamana kadar hayal olan bir yapı, 4 G şebekelerinin yaygınlaşmasıyla bir anda hız kazandı ve ardından özel şebekelerde bile kullanılabileceği konuşulmaya, denenmeye ve ticari olarak uygulanmaya başlandığını görebiliyoruz.

Bize neleri katıyor?

Önceki yazımda buna biraz değinmeye çalıştım, ancak özetlemek için; zaman, efor, kaynak, para, hız gibi avantajları karşımıza getirmektedir. Kimi mobil operatör birden fazla nesnelerin interneti yapısı kullanırken, kimi ise tek çözüme doğru yol almaktadır. Teknolojik farkları önceki yazıda belirttim ve bu yazımda uygulamalar üzerinde biraz durmak isterim.

Uygulamalar

Nerede uygulanır sorusu kanımca yanlış, esas sormamız gereken soru, nerede uygulanamayacağı ve yanıtı da burada gizli, nesnelerin interneti (Nİ / IoT) aslında her yerde kullanılır. Trafikte, yolda, hava alanında, iş yerlerinde, gündelik yaşamda, sağlık uygulamalarında saymakla bitmez.

En yoğun uygulamaları ise Akıllı Şehircilik altında görmekteyiz, Toplu Ulaşım, Sokak Aydınlatma Çözümleri, Çöp Toplama, Araç Park Alanları ( parklanma sistemleri), Kişisel bazda bakıldığında Akıllı bina & ev, kişi veya eşya / nesne izleme, depo izleme, bina güvenliği, tarımsal alan yapıları…..

Gelin bazı uygulamaları olası katma değerleriyle inceleyelim.

Nİ ve Toplu Ulaşım

Toplu ulaşım kullananlar bilir, duraktasınız, bekliyor ve gelen her araç hınca hınç dolu. Arkasından gelen araç farklı bir yönde gidiyor ve bomboş. Bu duyguyu yıllarca Üniversiteye giderken yaşıyordum. Hatta bir keresinde aynı hattın araçları ardı ardına gelmiş, ilki tam dolu, ikincisi boş olmasına karşın halen öndeki araca binmeye çalışan bir grup insan hatırlıyorum…

Farklı uygulamalar olmaz mı?

Vatandaş için Toplu taşıma çözümü

Murat her sabah aynı saatte kalkar ve okula gitmek için yola çıkar. Saatine baktıktan sonra, belediyenin akıllı uygulamasını açar, okul rotasını planlar ve keyifle kahvaltısını evde yapar. Uygulama ona okulda olması gereken saatteki rotayı, aracın kaçta geleceği, aktarma noktası ve bekleme sürelerine kadar hesaplayarak iletmektedir.

Selçuk benzer bir saatte kalkar ve işe gitmeye hazırlanıyor, derken telefonuna bir uyarı gelir, her gün kullandığı rotada ciddi bir aksaklık ve zaman kaybı yaşanabileceği uyarısı gelmiştir, vaktinde işte olması için 15 dk içinde evden çıkması gerektiği uyarısını vermektedir.

Her iki senaryoda hayal değil. Araçların yoğunluk durumları (hem anlık, hem geriye dönük, hem de düzenli olmayan akışlara göre) belirli algoritmalara göre hesapları bugün bile hizmet vermektedir. Araçlarda kullanılacak hareket sensörleri, trafikte kullanılan araç sayma ve izleme sensörleri, zaman hesaplama motorları navigasyon cihazlarında veya uygulamalarında pek çoğumuz kullanıyor. Belediyeler de toplu ulaşımı için normal koşullardaki ulaşım süresini vermektedir. Tek eksik kalan anlık değişim ve beklenmedik durumlarda yapılacakları da eklemek.

Yapılabilecekler arasında:

– Seyahat süresi planlamak. Saat kaçta nerede olunmalı, buna göre alternatifleriyle birlikte olası rota ve araçların önerilmesi

– Durak uyarı sistemi. Planlanan rotada kullanılacak aracın anlık olarak nerede ve saat kaç gibi nerede olması gerektiği bilgisi

– Hat / Yolculuk kapasite ve kalabalık bilgisi. Kimse aşırı yoğun bir araca binmek istemez. Yoğunluk ve kalabalık bilgisi de paylaşılmaktadır.

– Alternatif rota. Pek çoğu durumda gideceğimiz yönde birden fazla olası seçenek vardır. Programların önerileri GENELDE doğru olmakla beraber, insan doğasını hesaba katması pek olası değil. Değişik rotalar bize bu insan faktörünü dahil etmemizi sağlayacaktır

– Hat anketleri. Memnuniyet, değişiklik önerileri, beklentiler, şikayetler v.b. küçük bir uygulama ile paylaşımı belediyelere ciddi yol gösterecektir.

– Sayısal cüzdan uygulaması. Pek çoğumuzda İstanbulKart bulunmakta ve değişik noktalarda hizmetlerde kullanmaktayız. Sadece ulaşımda değil, kimi durumda değişik hizmetlerde de kullanma olanağı sağlanır. Dijital para olarak değişik alanlarda da kullanımı genişleme olanağı vardır.

– Promosyon ve Kampanyalar. Bugün bile telefonlara bu tarz veriler gelmekte ve sürekli olarak kullanıldığında da avantajlar sunulmaktadır. Bunları belediyelerde kendi hizmet yapılarında teşvik sunmak için kullanacaktır (bazı yabancı ve yerli belediyelerde zaman zaman görülmektedir).

Diğer taraftan yolcular dışında belediyelerde kendi içlerinde bazı yararlı verileri kullanarak, planlamalarını ve analizlerini gerçekleştirebilirler:

– Araçların kapasite ve yoğunluk bilgilerini. Saat, gün ve anlık duruma göre veri alınması.

– Hat / araçların durumu. Gidilen mesafe, araçların bakım durumları, araçların arıza veya durum bilgileri, erken arıza algılanması

– Hattın ve aracın analizi. Otobüs kapasitesinin üzerinde mi yolcu ve yük taşıyor, ek araç sevki, düşük yoğunluktaki hatlarda araç azaltılması, yoğun yerlerde artımı, gönderilecek araçlarda ek özelliklerin bulunması v.b.

– Toplanan Gelir. Hesaplanan ve gerçekte toplanan karşılaştırılması.

– Hattın yolculuk süresi. Beklenen ver gerçekleşen, ortalama, günün hangi saatinde ne kadar zaman kullanılmaktadır.

Tüm yukarıda sıralanan bilgileri toplamak için mutlaka sensörler ve bilgi toplayıcı ortamlar gerekmektedir. Şehrin yapısına da bağlı olarak alınması istenen verilerin taşınması, haberleşme altyapısı ise ayrı bir önem taşımaktadır.

Nesnelerin İnternet i yeni bir soluk ve hizmet avantajı sunacaktır.

Nİ ve Sokak Aydınlatma Çözümleri

Bugünlerde sokak aydınlatma da en büyük trend LED e geçmektir. Alışılagelmiş basınçlı veya metal içerikli buharlı lambalar yerine LED ler armatürler dahil değişmektedir. Tabi ki çok ciddi bir tasarruf sağlanacaktır (en az %40 olduğu konuşuluyor), ancak LED değişimi yeterli mi? Başka olanaklar da eklenemez mi?

Pek çok “Akıllı Şehir” benzer bir yaklaşımdan sonra aynı soruyu sorarak ek olanakları dahil etmiştir. En önemli özellik ise “Bağlı Aydınlatma” sistemlerin kurulması. Bağlı dan kasıt, uzakta bulunan bir kontrol merkezi üzerinden haberleşme altyapısından da yararlanarak 24 x 7 izlenebilmesi, analiz edillmesi, emre amade durumu hakkında bilgi verilmesi. Eklenen bazı özellikler aşağıda sıralanmıştır:

– Ampül durumu: ne kadar süre ile yanmış, aktif durumdadır. Ampül de veya devresinde arıza var mı, bakım ne zaman gerekecek veya performansı hakkında bilgi sağlanması

– Tüketim bilgisi: ampül ifade edildiği gibi bir tüketim alışkanlığı gösteriyor mu? Ay sonunda olası fatura ne olacaktır? Değişim veya performans iyileştirmesi gerektirir mi? Gibi sorulara yanıt verilmesi.

– Uzaktan kumanda edilmesi: bugün kimi noktalarda gündüzün dahi yanan ampülleri halen görebiliriz. Bunun değişik nedenleri var, fotosel devresinde sorun olabilir, astronomik saat ayarı bozulmuş, arızalanmış veya devre dışı kalmıştır v.b. bunun önüne geçilmesi veya anlık kararma durumları hakkında veri alabilmek için yeni tip sensörler uygulanır. Sensörler birbirleriyle de iletişim sağlayarak, yanma gereksinimi hakkında bilgi verebilir. Uzaktan da alınacak metroloji verilerden yola çıkarak ampüllerin yanma seviyeleri ayarlanabilir (Dimmer vasıtasıyla).

– Akıllı Aydınlatma direği hizmetleri:

o WiFi bağlantısı

o Kamera kontrol (MOBESE olarak da ifade edilebilir) sistemi

o Telefon, Araç v.b. için Şarj noktası

o Kamu anons sistemi (alarm, bilgilendirme, acil durum v.b.)

o Beyaz Masa bağlantı noktası

o Acil Durum Çağırma noktası

o Turist Bilgi servisi

o Sensörler (sel, yağmur, ısı, hava kirliliği v.b.)

– Kapalı Grup Hizmetleri sistemi:

o Kapalı grup veya abonelere özel hizmet sağlanması (kablolu ve kablosuz)

o Saha ekipleri için haberleşme noktası

Konu sadece ampül değişimi değil, bunun çok ötesi, haberleşme, hizmet sunum ve kamu hizmeti de sağlanabilir. Pek çok hizmeti gerçekleştirmek için nesnelerin interneti, geliştirilmiş haberleşme altyapısı ve akıllı hizmet platformu gerektirir. Bunun bir nokta sonrası ise Güneş panelleriyle desteklenmesi ve enerji dağıtım şebekesinden hemen hemen tamamen bağımsız hale getirmek, enerji depolama sistemleriyle de karanlıkta da enerji sunumu sağlamak.

Gökhan Yanmaz